เสียงฝีเท้าของพระสงฆ์ เครือข่ายประชาชน นักวิชาการ และชาวบ้านริมลำน้ำ กำลังเคลื่อนจากเชียงใหม่เข้าสู่เชียงราย พร้อมข้อเรียกร้องเดียวกัน คือปัญหาสารพิษในแม่น้ำที่ประชาชนเผชิญมานานกว่า 1 ปี ต้องได้รับการแก้ไขจากต้นเหตุอย่างจริงจัง
ขบวน ธรรมยาตราเพื่อปกป้องแม่น้ำ 5 สาย ได้แก่ แม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก แม่น้ำโขง และแม่น้ำสาละวิน เริ่มต้นจากบริเวณสะพานข้ามแม่น้ำกก บ้านท่าตอน อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ก่อนเดินเลียบลำน้ำผ่านชุมชนต่าง ๆ มุ่งหน้าสู่จังหวัดเชียงราย
เดิน 6 วัน 5 คืน ส่งเสียงจากชุมชนริมแม่น้ำ
กิจกรรมธรรมยาตราจัดต่อเนื่องเป็นเวลา 6 วัน 5 คืน ตั้งแต่วันที่ 31 พฤษภาคม ถึง 5 มิถุนายน 2569 โดยมีระยะทางตามกำหนดการประมาณ 68.91 กิโลเมตร และเตรียมรวมพลังในจังหวัดเชียงรายในวันที่ 5 มิถุนายน ซึ่งตรงกับวันสิ่งแวดล้อมโลก
ตลอดเส้นทาง ผู้ร่วมขบวนต้องการสื่อสารถึงความเดือดร้อนของประชาชนริมแม่น้ำที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาน้ำขุ่นผิดปกติ ความกังวลเรื่องโลหะหนัก และความไม่มั่นใจต่อความปลอดภัยของน้ำ สัตว์น้ำ พื้นที่เกษตร และสุขภาพในระยะยาว
ก่อนหน้านี้ เชียงราย108 เคยรายงานถึง ข้อเรียกร้องของเครือข่ายประชาชนให้รัฐบาลแก้ปัญหามลพิษข้ามพรมแดนในลุ่มน้ำกก สาย รวก และโขง รวมถึงรายงาน ผลตรวจที่พบสารหนูและตะกั่วเกินมาตรฐานในบางจุดของแม่น้ำกกและแม่น้ำสาย
ชาวบ้านเผชิญความกังวลมานานกว่า 1 ปี
สำหรับชาวบ้านริมแม่น้ำ ปัญหานี้ไม่ได้อยู่เพียงในรายงานผลตรวจ แต่กระทบต่อการดำเนินชีวิตและอาชีพโดยตรง ทั้งการหาปลา การท่องเที่ยวริมแม่น้ำ การเกษตร และความเชื่อมั่นต่อการใช้น้ำ
แม้หน่วยงานในพื้นที่จะเก็บตัวอย่างน้ำและเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง แต่ภาคประชาชนมองว่าการตรวจสอบปลายน้ำเพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถหยุดสารปนเปื้อนที่ไหลเข้ามาได้ จึงต้องการเห็นการประสานงานระดับรัฐบาลและระหว่างประเทศ เพื่อแก้ปัญหาที่แหล่งกำเนิด
ประเด็นสำคัญที่ประชาชนต้องการคำตอบ ได้แก่
- รัฐบาลจะเจรจาแก้ปัญหากับประเทศและกลุ่มผู้มีอำนาจในพื้นที่ต้นน้ำอย่างไร
- จะมีมาตรการฟื้นฟูแม่น้ำ ตะกอนดิน และพื้นที่เกษตรที่ได้รับผลกระทบหรือไม่
- ประชาชนจะเข้าถึงผลตรวจน้ำ ดิน พืชผล และสัตว์น้ำที่รวดเร็วและเข้าใจง่ายได้อย่างไร
- จะมีระบบติดตามสุขภาพระยะยาวสำหรับชุมชนริมแม่น้ำอย่างไร
- ผู้ที่สูญเสียรายได้จากผลกระทบด้านการท่องเที่ยว ประมง และเกษตรกรรมจะได้รับการช่วยเหลือหรือไม่
นักวิชาการเสนอรัฐบาลยกระดับเป็นวาระแห่งชาติ
นักวิชาการและเครือข่ายภาคประชาชนเห็นตรงกันว่า ปัญหาสารพิษข้ามแดนไม่สามารถแก้ได้ด้วยอำนาจของจังหวัดเพียงระดับเดียว เพราะต้นตอและผลกระทบเชื่อมโยงข้ามเขตแดน รวมถึงเกี่ยวข้องกับหลายกระทรวง ทั้งด้านการต่างประเทศ สิ่งแวดล้อม สาธารณสุข เกษตร และมหาดไทย
ข้อเสนอสำคัญคือให้รัฐบาลยกระดับปัญหามลพิษในแม่น้ำชายแดนเป็น วาระแห่งชาติ สร้างกลไกเจรจาระหว่างประเทศอย่างจริงจัง และกำหนดหน่วยงานเจ้าภาพที่มีอำนาจตัดสินใจ เพื่อให้การตรวจสอบ การแจ้งเตือน การเยียวยา และการแก้ไขต้นเหตุเดินหน้าไปพร้อมกัน
ข้อมูลจาก Thai PBS ระบุว่า ภาคประชาชนเรียกร้องให้แก้ปัญหาที่ต้นเหตุ ผ่านการเจรจากับผู้เกี่ยวข้องในประเทศเพื่อนบ้าน พร้อมขอให้นายกรัฐมนตรีรับฟังเสียงประชาชน ขณะที่ North Public News รายงานว่าขบวนธรรมยาตรามีกำหนดสิ้นสุดที่จังหวัดเชียงรายในวันสิ่งแวดล้อมโลก
ทำไม 5 สายน้ำจึงเกี่ยวข้องกับชีวิตคนเชียงราย
แม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง เชื่อมโยงโดยตรงกับชุมชน เศรษฐกิจ และระบบนิเวศของจังหวัดเชียงราย ส่วนแม่น้ำสาละวินเป็นอีกลุ่มน้ำสำคัญที่เผชิญแรงกดดันจากกิจกรรมพัฒนาและเหมืองแร่ข้ามพรมแดน
แม่น้ำกกเพียงสายเดียวมีเส้นทางไหลจากรัฐฉานเข้าสู่อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ผ่านตัวเมืองเชียงราย ก่อนลงสู่แม่น้ำโขงที่อำเภอเชียงแสน จึงเป็นทั้งแหล่งน้ำ พื้นที่ทำกิน แหล่งท่องเที่ยว และส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตคนลุ่มน้ำ สามารถอ่านข้อมูลพื้นฐานเพิ่มเติมได้ที่บทความ แม่น้ำกก สายน้ำสำคัญของเชียงราย
สิ่งที่ขบวนธรรมยาตราต้องการส่งถึงรัฐบาล
การเดินครั้งนี้ไม่ใช่เพียงกิจกรรมเชิงสัญลักษณ์ แต่เป็นความพยายามรวบรวมเสียงจากชุมชนที่อยู่กับผลกระทบทุกวัน เพื่อยืนยันว่าการมีน้ำใช้ไม่เพียงพอ หากประชาชนไม่มั่นใจว่าน้ำนั้นปลอดภัย
ปลายทางของขบวนอยู่ที่เชียงราย แต่ปลายทางของปัญหายังขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของรัฐบาล ว่าจะทำให้ข้อเรียกร้องเรื่องการหยุดมลพิษจากต้นเหตุ การตรวจสอบอย่างโปร่งใส และการคุ้มครองสุขภาพประชาชน กลายเป็นมาตรการที่เห็นผลจริงได้เร็วเพียงใด
เครดิตภาพ: ข่าวค่ำ สำนักข่าวไทย / MCOT HD 30
เรียบเรียง: เชียงราย108
แหล่งข้อมูลประกอบ: Thai PBS News, North Public News และ กรมควบคุมมลพิษ
