วันอังคาร, 23 กรกฎาคม 2567

รวมภาษาเหนือ มาอู้กำเมืองกันเต๊อะ

วันนี้เชียงราย108 พาไปรู้จักภาษาเหนือ ซึ่งเป็นภาษาที่มีเสน่ห์ อยากเรียนรู้ภาษาเหนือเพื่อพูดคุยกับคนที่เชียงราย หรืออาจเป็นการเรียนรู้เพื่อความรู้สึกถึงพื้นฐานภาษาและวัฒนธรรมที่เข้าใจตนเองมากขึ้น ในบทความนี้เราจะแนะนำคำสำคัญในภาษาเหนือที่คุณอาจจะสนใจ มาเริ่มเรียนรู้ภาษาเหนือกันเลย!

1. จำนวนนับแบบฉบับกำเมือง

  • 1 = นึ่ง
  • 2 = สอง
  • 3 = สาม
  • 4 = สี่
  • 5 = ห้า
  • 6 = ฮก
  • 7 = เจ๋ด
  • 8 = แปด
  • 9 = เก้า
  • 10 = ซิบ
  • 11 = ซิบเอ๋ด
  • 20 = ซาว
  • 21 = ซาวเอ๋ด
  • 120 = ร้อยซาว
  • 1,000 = ปัน
  • 1,100 = ปันเอ็ด

2. คำนาม สรรพนาม

  • ฉัน = เปิ้น (สุภาพ) , ฮา (ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใช้กับเพื่อนผู้ชาย)
  • เธอ = ตั๋ว (สุภาพ) , คิง (ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใช้กับเพื่อนผู้ชาย)
  • ผู้ชาย = ป้อจาย
  • ผู้หญิง = แม่ญิง
  • พวกเธอ = สูเขา (สุภาพ), คิงเขา (ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใช้กับเพื่อนผู้ชาย)
  • พวกเรา = หมู่เฮา, เฮาเขา
  • พ่อ = ป้อ
  • พี่ชาย = อ้าย
  • พี่สาว = ปี้
  • ปู่ย่า ตายาย ลุงป้า น้าอา = อุ้ย (เช่น แม่อุ้ย ป้ออุ้ย)

3. คำกริยา

  • โกรธ = โขด
  • กลับ = ปิ๊ก (เช่น “เฮาปิ๊กบ้านละหนา”)
  • กางร่ม = กางจ้อง
  • โกหก = วอก
  • กิน = กิ๋น
  • ก่าย = พาด พิง
  • ขโมย = ขี้ลัก
  • ขี่หลังคน(เกาะ) = เก๊าะ
  • ขี้เหนียว = ขี้จิ๊
  • คิด = กึ๊ด
  • เครียด = เกี้ยด
  • จริง = แต๊(เช่น “แต๊ก๊ะ” = “จริงหรอ”)
  • เจ็บ = เจ๊บ
  • ใช้ = ใจ๊
  • ดู = ผ่อ
  • เด็ก = ละอ่อน
  • ตกคันได = ตกบันได
  • เที่ยว = แอ่ว
  • ทำ = ยะ(เช่น “ยะหยัง” = “ทำอะไร”)
  • นั่งพับเพียบ = นั่งป้อหละแหม้
  • นั่งขัดสมาธิ = นั่งขดขวาย
  • นั่งยอง ๆ = นั่งข่องเหยาะ,หย่องเหยาะ
  • นั่งไขว่ห้างเอาเท้าข้างหนึ่งพาดบนเข่า = นั่งปกขาก่ายง้อน
  • นั่งวางเฉย นั่งหัวโด่ = นั่งคกงก(ก๊กงก)
  • นั่งลงไปเต็มที่ตามสบาย(โดยไม่กลัวเปื้อน) = นั่งเป้อหละเหม้อ, นั่งเหม้อ
  • พูด = อู้
  • รัก = ฮัก
  • รู้ = ฮู้
  • ลื่นล้ม = ผะเริด
  • วิ่ง = ล่น
  • สวมรองเท้า = ซุบแข็บ
  • สะดุด = ข้อง
  • สวยจังเลยนะ = งามหลายน้อ
  • สบายอกสบายใจ = ซว่างอกซว่างใจ๋
  • เหรอ = ก๊ะ
  • ห่วง = ห่วง (คำเมืองแท้ๆคือ อ่วง ว้อง หรือ ข๋าง)
  • เหนื่อย = อิด
  • ให้ = หื้อ
  • อยาก = ไข้
  • อยากอ้วก อยากอาเจียน = ใข้ฮาก
  • อร่อย = ลำ
  • อร่อยมาก = จ๊าดลำ
  • อย่าพูดมาก = จ๊ะไปปากนัก
  • อย่าพูดเสียงดัง = จ๊ะไปอู้ดัง
  • ไปด้วยกัน = ไปส่ง

4. สถานที่

  • เรือน = เฮือน
  • โรงเรียน = โฮงเฮียน
  • โรงบาล = โฮงบาล
  • ร้านค้า = ร้านก้า
  • กระท้อม = ห้าง

5. คำวิเศษณ์ และอื่นๆ

  • ก็ = ก่อ
  • โง่ = ง่าว
  • เช่น = เจ้น
  • ถึง = เติง
  • ใช่ = แม่น / ใจ๊
  • ไม่ = หมะ / บ่ะ (เช่น หมะใจ๊, บ่ะแม่น= ไม่ใช้)
  • นะ = เน้อ (เช่น เน้อครับ = นะครับ)
  • เป็น = เป๋น
  • ร่มเงา = ฮ่ม
  • ร่มกันแดด-กันฝน = จ้อง
  • ใหญ่ = หลวง (เช่น “หูหลวง” = “หูใหญ่”)
  • เหนียว = ตั๋ง

6. พืช ผัก ผลไม้ ภาษาเมือง

  • มะละกอ = ม่ะก้วยเต้ศ
  • กล้วยน้ำว้า = ก้วยอ่อง
  • มะตูม = ม่ะปีน
  • ส้มเขียวหวาน = ส้มเกลี้ยง
  • แตงล้าน = ม่ะแต๋งซั้ง (ร้านที่ทำให้เครือแตงพันขึ้นไป ทางเหนือเรียกว่า ซั้ง)
  • น้อยหน่า = ม่ะหน้อแหน้
  • บวบงู = ม่ะนอย
  • มะเขือเปราะ = ม่ะเขือผ่อย
  • มะเขือยาว = ม่ะเขือขะม้า
  • มะแว้ง = หมะแขว้งขม
  • มะเขือพวง = หมะแขว้ง

7. สัตว์ในกำเมือง

  • จิ้งหรีด = จิ้กุ่ง,จิ้หีด
  • ค้างคก = ค้างคา
  • ลูกอ๊อด = อีฮวก
  • ปลาไหล = ปลาเอี่ยน, ปลาเหยี่ยน
  • จิ้งเหลน = จั๊ก-กะ-เหล้อ
  • กิ้งก่า = จั๊ก-ก่า
  • ปู = ปู๋
  • ปลา = ป๋า
  • ช้าง = จ๊าง

8. เครื่องใช้

  • กรรไกร = มีดยับ
  • กระดุม = บะต่อม
  • เข็มขัด = สายแอว
  • ช้อน = จ๊อน
  • ตะหลิว = ป้าก
  • ถุงเท้า = ถุงตีน
  • ผ้าเช็ดตัว = ผ้าตุ้ม
  • ผ้าห่ม = ผ้าต๊วบ
  • ยาสูบ = ขี้โย
  • รองเท้า = เกือก /เกิบ
  • รองเท้าฟองน้ำ = เกิบแตะ

9. สี

  • ดำคึลึ = คนอ้วนล่ำผิวดำ
  • ดำผืด = ฝูงนกฝูงกาขนดำอยู่เป็นฝูง
  • ดำคุมมุม = ดำสลัวอยู่ในความมืด
  • ดำขิกติ้ก = ดำซุปเปอร์
  • ดำคิมมิม = คนผอมกระหร่อง ผิวดำ
  • ดำเหมือนเเหล็กหมก = ดำเหมือนเหล็กไหม้ไฟ
  • ดำเหมือนหมิ่นหม้อ = ดำเหมือนเขม่าติดหม้อดินที่ไหม้ไฟ
  • ดำผึด = ดำทั่วทั้งแถบ
  • ดำผึดำผึด = ดำมากๆทั่วๆไป
  • แดงฮ่าม = แดงอร่าม
  • แดงเผ้อเหล้อ = แดงเป็นจุดใหญ่จุดเดียว
  • แดงปะหลึ้ง = แดงจัดมาก
  • แดงปะหลิ้ง = แดงอมชมพู
  • แดงเป็นจุดเล็กๆ
  • เหลืองฮ่าม = เหลืองอร่าม
  • เหลืองเอิ่มเสิ่ม = เหลืองอมส้ม
  • เขียวอุ้มฮุ่ม = เขียวแก่
  • เขียวปึ้ด = เขียวจัดมาก
  • มอยอ้อดฮ้อด = สีน้ำตาลหม่น
  • ขาวจั๊วะ = ขาวนวล
  • ขาวโจ๊ะโฟ้ะ = ขาวมากๆ
  • ขาวเผื้อะขาวเผือก = มองไปทางไหนก็ขาวไปหมด
  • เปิดเจ้อะเห้อะ = สีขาวซีด
  • หม่นซ้อกป้อก = หม่นมัวหรือเทาอ่อน
  • หม่นโซ้กโป้ก = หม่นสกปรกหรือสีเทาแก่
  • หมองซ้อกต๊อก = ดูเก่า หรือซีด
  • หรุดไป
  • เส้าแก๊ก = สีหม่นหมองมาก
  • เส้าตึ้มตื้อ = ใบหน้าหมองคล้ำ สีมืดไม่สดใส
  • สีมืดไม่สดใส
  • ลายขุ่ยหยุ่ย = ลายพร้อย หรือลายเป็นดอกดวง
  • ใสอ้อดหล้อด = สดใสแบบอาบน้ำเสร็จใหม่ๆ
  • ใส่ยงยง = สว่างจ้า

10. กลิ่น รส

  • เหม็นโอ๊ง, เหม็นโอ่ = เหม็นเน่า
  • จ๋างแจ้ดแผ้ด = จืดชืด
  • ขมแก๊ก = ขมมาก
  • ส้มโจ๊ะโล๊ะ = รสเปรี้ยวมาก
  • ฝาดหยั่งก้นตุ๊ = รสฝาดมาก

11. คำด่า

  • จัง = เกลียด
  • ไอ้ = บ่า
  • อี = อี่
  • ง่าว = โง่
  • ง่าวใบ้ง่าวง่าว โคตรโง่
  • สลิด = ระริกระรี้
  • สลิดอย่างวอก = ดัดจริต
  • แฮ่น = ร่าน
  • ขี้จุ๊ / ขี้วอก = โกหก
  • จ๊าดหมา = ชาติหมา
  • สึ่งตึง = ปัญญาอ่อน
  • จะไปปาก = หุบปาก
  • หยั่งวอก = ปลิ้นปล้อน, กลับกลอก

12. จะไปไปไป ?

  • ไป = ไป
  • มา = มา
  • อย่ามา = ไปมา
  • อย่าไป = ไปไป
  • ไม่ควรมา = จะไปมา
  • ไม่ควรไป = จะไปไป
  • อย่าไปเด็ดขาด = จะไปไปไป
  • ไม่ใช่ทางเลือกที่ดีที่จะไป = จะไปดีไป

ภาษาเหนือมีคำศัพท์และภาษาเฉพาะที่น่าสนุกและน่าตื่นเต้น ภาษาเหนือแสนสนุก ไม่ว่าจะเป็นการเรียนรู้ภาษาเหนือเพื่อความรู้สึกใกล้ชิดกับวัฒนธรรมท้องถิ่น หรือเพื่อความสนุกสนานในการพูดคุยกับคนที่เชียงใหม่ ภาษาเหนือจะเป็นสิ่งที่น่าสนใจและน่าสนุกอย่างแน่นอน!