สารหนูแม่น้ำสาย–กก สธ.ย้ำต้มหรือเติมคลอรีนกำจัดไม่ได้

13 พ.ย. 2026

ภาพวาดประกอบการเฝ้าระวังสารหนูแม่น้ำสาย–กกและน้ำดื่ม — ภาพวาดประกอบจากคลังสื่อเชียงราย108 ไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริง

เรียบเรียงโดย เชียงราย108 | ตรวจสอบข้อมูล 13 พฤศจิกายน 2569

กรมอนามัยย้ำว่า การต้มน้ำหรือเติมคลอรีนไม่สามารถกำจัดสารหนูได้ ตามคำแนะนำกระทรวงสาธารณสุขเผยแพร่วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 จึงไม่ควรนำน้ำจากแม่น้ำที่เสี่ยงปนเปื้อนมาต้มแล้วถือว่าปลอดภัยสำหรับดื่มหรือประกอบอาหาร

สารหนูแม่น้ำสาย–กก เป็นประเด็นเฝ้าระวังที่เกี่ยวข้องกับน้ำดื่ม น้ำประกอบอาหาร และแหล่งวัตถุดิบ แต่ผลตรวจน้ำในแม่น้ำไม่ใช่ผลตรวจปลา และไม่ใช่ผลตรวจน้ำประปาหลังบำบัด การแยกข้อมูลแต่ละประเภทช่วยให้ครอบครัวดูแลตัวเองได้ตรงจุด โดยไม่เหมารวมว่าอาหารทุกชนิดในเชียงรายไม่ปลอดภัย

คำแนะนำกระทรวงสาธารณสุขที่กรมอนามัยเผยแพร่วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ให้หลีกเลี่ยงใช้น้ำแม่น้ำสายโดยตรงเพื่อดื่ม หุงข้าว ประกอบอาหารและล้างผักผลไม้ รวมถึงงดเล่นน้ำและหลีกเลี่ยงบริโภคสัตว์น้ำจากพื้นที่เสี่ยง ระหว่างรอผลตรวจยืนยันความปลอดภัย

สารหนูแม่น้ำสาย: ผลคัดกรองบอกอะไร

คำชี้แจงกระทรวงสาธารณสุขวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 อ้างการตรวจภาคสนามด้วยชุดทดสอบ As-Test เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน โดยสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 ร่วมกับการประปาส่วนภูมิภาค สาขาแม่สาย พบค่าสารหนูในน้ำแม่น้ำสายสูงผิดปกติ และ ณ วันที่ออกคำชี้แจงยังอยู่ระหว่างรอผลยืนยันจากห้องปฏิบัติการ

ข้อมูลนี้เป็นผลคัดกรองน้ำ ณ จุดและวันที่ตรวจ ไม่ใช่ผลยืนยันสารหนูในปลา และไม่ควรนำไปใช้แทนแม่น้ำกกทุกจุด คำชี้แจงสาธารณสุขวันที่ 11 พฤศจิกายนยังระบุว่ารอผลทดสอบห้องปฏิบัติการ จึงไม่ควรนำเสนอข้อมูลเก่าเป็นผลตรวจใหม่ของวันนี้

จากน้ำถึงโต๊ะอาหาร ต้องระวังอะไร

คำแนะนำกรมอนามัยให้ความสำคัญกับแหล่งน้ำที่ใช้ดื่มและประกอบอาหาร รวมถึงการหลีกเลี่ยงสัตว์น้ำจากพื้นที่เสี่ยงระหว่างรอผลตรวจยืนยันความปลอดภัย

การป้องกันจึงไม่ได้ดูเฉพาะตัวปลา แต่รวมถึงน้ำหุงข้าว น้ำล้างผัก และน้ำปรุงอาหารด้วย อย่างไรก็ตาม การพบสารหนูในน้ำจุดหนึ่งยังไม่ใช่หลักฐานว่าอาหารทุกประเภทจากทั้งจังหวัดเกินมาตรฐาน ต้องดูผลตรวจตัวอย่างอาหาร แหล่งผลิต และวันที่เก็บแยกกัน

ปลาเป็นตุ่มหรือมีแผล ไม่ใช่หลักฐานสารหนู

ไม่สามารถวินิจฉัยชนิดสารปนเปื้อนหรือสาเหตุความผิดปกติจากภาพเพียงอย่างเดียวได้ ต้องมีผลตรวจที่เกี่ยวข้องประกอบ จึงไม่ควรใช้ภาพปลาผิดปกติไปยืนยันว่าเป็นพิษสารหนู หรือเหมารวมปลาทุกแหล่ง

ภาพประกอบข่าวนี้เป็นภาพวาดเพื่อสื่อสารเรื่องคุณภาพน้ำ ไม่ใช่ภาพสถานที่ตรวจจริงหรือหลักฐานสารหนูในปลา

แนวทางลดความเสี่ยงสำหรับประชาชน

หลีกเลี่ยงใช้น้ำแม่น้ำสายโดยตรงเพื่อดื่ม ทำอาหาร หุงข้าว ล้างผักผลไม้ หรือรดพืชผักบริโภค
งดเล่นน้ำและหลีกเลี่ยงรับประทานสัตว์น้ำจากพื้นที่เสี่ยงตามคำแนะนำหน่วยงาน
เลือกน้ำดื่มและน้ำประกอบอาหารจากแหล่งที่ผ่านการตรวจคุณภาพ รวมถึงน้ำสำรองที่หน่วยงานจัดหาและรับรอง
ติดตามประกาศที่ระบุพื้นที่ จุดตรวจและวันที่ โดยดูแลเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และกลุ่มเปราะบางเป็นพิเศษ
หากเคยสัมผัสน้ำปนเปื้อน ให้แจ้งบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยง หากมีอาการผิดปกติควรรีบพบแพทย์

กรมอนามัยย้ำว่า การต้มน้ำหรือเติมคลอรีนไม่สามารถกำจัดสารหนูได้ จึงไม่ควรต้มน้ำจากแหล่งเสี่ยงแล้วถือว่าปลอดภัยสำหรับดื่มทันที

น้ำดิบกับน้ำประปาต้องดูคนละผลตรวจ

ควรยึดประกาศและผลตรวจของระบบประปาที่ให้บริการในพื้นที่ โดยพิจารณาจุดเก็บตัวอย่างและวันที่ตรวจ ไม่ใช้ค่าน้ำดิบแม่น้ำเพียงค่าเดียวตัดสินคุณภาพน้ำหลังบำบัด

ติดตามการแก้ไขและผลตรวจรอบต่อไป

ควรติดตามประกาศจากหน่วยงานสาธารณสุข หน่วยงานตรวจคุณภาพน้ำ และผู้ให้บริการประปา โดยตรวจวันที่ จุดเก็บตัวอย่าง และประเภทน้ำก่อนนำผลมาเปรียบเทียบ คำแนะนำฉบับนี้ไม่ใช่การรายงานผลตรวจสารหนูชุดใหม่ของวันที่ 13 พฤศจิกายน

อ่านบริบทเพิ่มเติม: คำแนะนำเฝ้าระวังน้ำดิบในพื้นที่แม่สายจากข่าวก่อนหน้า

คำถามที่พบบ่อย

ผลตรวจน้ำแม่น้ำสายยืนยันสารหนูในปลาได้หรือไม่

ไม่ได้ ต้องแยกผลตรวจน้ำ ผลตรวจปลา และผลตรวจน้ำประปาหลังบำบัดออกจากกัน ประกาศวันที่ 11 พฤศจิกายนอ้างผลทดสอบน้ำภาคสนามวันที่ 6 พฤศจิกายน ไม่ใช่ผลตรวจปลา