วันพฤหัสบดี, 23 พฤษภาคม 2567

ค่าวตุ๊กข์ร้อยแปด สืบสานล้านนา ฮักษาค่าวจ๊อยซอ

ค่าวตุ๊กข์ร้อยแปด สืบสานล้านนา ฮักษาค่าวจ๊อยซอ

ค่าวตุ๊กข์ร้อยแปด สืบสานล้านนา ฮักษาค่าวจ๊อยซอ

ค่าวคือประเภทของบทกวีล้านนา เช่นเดียวกันกับกาพย์ และกะโลง เป๋นต้น ถ้าเอาไปอ่านธรรมดาบ่มีทำนอง ฮ้องว่า “ค่าวฮ่ำ” หรือ “ฮ่ำค่าว” ถ้าเอาไปขับขานเป๋นทำนอง ฮ้องว่า “เล่าค่าว” หรือ “ค่าวจ๊อย” หรือตี้ฮ้องกั๋นสั้นๆ ว่า “จ๊อย” 

ถ้าถามต่อว่า ค่าวกับซอต่างกั๋นอย่างใด ก่อคงต้องอธิบายว่า ซอก่อแบ่งเป๋นสองส่วนเหมือนกั๋น ก่อคือ มี “บทซอ” หรือ “กำซอ” (คำซอ) ซึ่งเป๋นข้อความตี้เรียบเรียงขึ้นมาต๋ามฉันทลักษณ์ของซอ ตี้มีเอกลักษณ์เฉพาะของซอ บ่เหมือนค่าว และมี “ทำนองซอ” ซึ่งเป๋นเรื่องของก๋ารขับขานแบบล้านนาแหมรูปแบบหนึ่ตี้มีหลายทำนองเหมือนกั๋น เช่น ทำนองตั้งเชียงใหม่ ละม้าย จะปุ ล่องน่าน อื่อ พม่า ปั่นฝ้าย และซอเงี้ยว เป๋นต้น

อ้างอิงจาก teeneelanna.com

ค่าวตุ๊กข์ร้อยแปด

ตุ๊กขัง โลเก๋ สัปเป ว่าตุ๊กข์

หัวหมุ้นก้นซุก ตุ๊กข์ในสงสาร

เปิ่นเล่าจ๋าไว้ ร้อยแปดประก๋าร

เกิดมาป๊บปาน มนุษย์ลุ่มใต้

ตุ๊กข์ฮ้อนตุ๊กข์หนาว เจ็บเป๋นเมื่อยไข้

ตุ๊กข์เป๋นหวัดไอ กระเพาะ

ตุ๊กข์หนามปักตี๋น ตุ๊กข์กิ๋นหม่าเคาะ

มันไหลออกก้น สุดตาง

ตุ๊กข์เป๋นหนี้นัก ตุ๊กข์โรคทรัพย์จ๋าง

ตุ๊กข์จ่มตุ๊กข์คราง กับลูกกับเต้า

ตุ๊กข์อิดตุ๊กข์หิว คนแก่คนเถ้า

ตุ๊กข์บ่มีแฮง อ่อนพัก

ตุ๊กข์ของหนุ่มสาว ตุ๊กข์เรื่องความฮัก

อกหักบ่ได้ วิวาห์

ป่อหม้ายแม่ฮ้าง ตุ๊กข์อยู่เอก๋า

ตุ๊กข์ของจาวนา ขายเข้าบ่ได้

ตุ๊กข์เซาะหากิ๋น เลี้ยงต๊องเลี้ยงไส้

ตุ๊กข์ขายลำไย ยากล้ำ

ตุ๊กข์เข้าแห้งต๋าย ฝายบ่มีน้ำ

ตุ๊กข์เมื่อเข้าถ้ำ ดับไฟ

ตุ๊กข์กิ๋นเข้าแก๊น ตุ๊กข์แหน้นหัวใจ๋

ตุ๊กข์เมื่อยอไซ บ่มีปล๋าเข้า

ตุ๊กข์บ่มีไผ นั่งตวยกิ๋นเหล้า

ตุ๊กข์เมื่อยามเมา ฮากต๊น

เข้าแข็งแก๋งจ๋าง ก็ตุ๊กข์เหลือล้น

ตุ๊กข์โจ๋รลักปล้น งัวควาย

ตุ๊กข์มีลูกนัก ตุ๊กข์มีหลานหลาย

ละวุ่นละวาย ส่ำปี้ส่ำป้อ

ตุ๊กข์ของตะหาร ไล่จับม่านห้อ

ตี่เข้ารุกราน เขตค้าย

ตำหนวดซ้ำเหน็ด ตุ๊กข์จับผู้ร้าย

ตุ๊กข์เตียวต่องผ้าย คนกุม

ตุ๊กข์บ่าวบ่ฮัก ตุ๊กข์สาวบ่หุม

ตุ๊กข์ถูกเปิ่นฮุม บุบตี๋เข่นข้า

ตุ๊กข์ตี่เป๋นลุง บ่ มี แม่ป้า

มันเสียเวลา หลานฮ้อง

ตุ๊กข์ไร้วงศา อาวอาปี่น้อง

ตุ๊กข์บ่ได้แต่งหย้อง ครัวงาม

ตุ๊กข์เชียร์นักร้อง ตุ๊กข์น้องมาต๋าม

ตุ๊กข์เมียบ่งาม ตุ๊กข์ยามกิ๋นเข้า

ตุ๊กข์ตี่ผัวต๋น เป๋นคนขี้เหล้า

ตุ๊กข์ผัวมัวเมา เหล้นพ้าย

ตุ๊กข์เมียลักหนี อันนี้ซ้ำฮ้าย

ตุ๊กข์เขาบ่ส้าย เงินยืม

ตุ๊กข์บ้านเป๋นป๊ะ ตุ๊กข์ฝาเป๋นถืม

ตุ๊กข์ฝนฮั่วจืม ตกลงย้อยแป้น

ตุ๊กข์คนจ่อมเบ็ด มัดขอบ่แหน้น

ปล๋าก้าบหลุดไป ลุ้ย ๆ

ตุ๊กข์ฮี้ห่างก๋วง ไก่เข้าเขี่ยคุ้ย

ตุ๊กข์หมูบ่ตุ้ย ยามตอม

ส่วนคนใจ๋ฮ้อน ตุ๊กข์ยามปลูกหอม

ก๋ำอุ่ยเอาบอม กำเดียวก็เสี้ยง

ตุ๊กข์บ่มีเกลื๋อ เมื่อยาม อมเหมี้ยง

ตุ๊กข์หมอยาเมือง หายจ๊า

ตุ๊กข์ขายของเหลือ เป๋นตุ๊กข์แม่ก๊า

กำไฮบ่ได้ ปุดตืน

ตุ๊กข์ใจ๋คนฮัก หมั้นแล้วมาขืน

ตุ๊กข์กิ๋นหน่อฮืน ปากบืนปื้อจื้อ

ส่วนว่ายาจก ตุ๊กข์เปิ่นบ่หื้อ

ไหว้สายอมือ ขอแล้ว

คนตุ้ยปู๋มหลาม ตุ๊กข์แอวบ่แค้ว

บ่ได้ฮัดต้าย สักกำ

บ่มีก้านก๊าว ตุ๊กข์ยามตั้งจ๋ำ

ตุ๊กข์ของผู้นำ กำนันแก่บ้าน

ตุ๊กข์ อบต. ก็มีหลายด้าน

เรื่องก๋ารบ้านเมือง สัปป๊ะ

ส.จ. ส.ส. ตุ๊กข์มีภาระ

ปั๋ญหาต๊องไส้ ชุมชน

ตุ๊กข์ไข้วัดนก สัตว์ปีกสัตว์ขน

เกษตรตำบล หกเหนือล่นใต้

ตุ๊กข์ของคุณหมอ ฮักษาโรคไข้

แผวหวัดไอ โรคเกาต์

ตุ๊กข์คนส่งของ หลับเดิกลุกเจ๊า

ตุ๊กข์ลืมหม่าเข้า ยามแลง

บ่มีถ้วยจ๊อน ตุ๊กข์ยามกิ๋นแก๋ง

บ่มีเมียแปง ตุ๊กข์เหงานั่งไห้

พ่องตุ๊กข์เป๋นเอ๋อ พ่องตุ๊กข์เป๋นใบ้

ต๋ามก๋รรมตวยตัน จวบป๊บ

ตุ๊กข์ ธกส. ใจ๊หนี้บ่ครบ

ขายเข้าบ่ได้ ราคา

ตุ๊กข์พระหน้าแล้ง ตุ๊กข์แหน้นตุ๊กข์หนา

ตุ๊กข์ต๋อนศรัทธา ลืมส่งซ้าเข้า

ตุ๊กข์ไผตุ๊กข์มัน ตึงหนุ่มและเถ้า

ต๋ามก๋รรมคนเฮา มนุษย์

ตุ๊กข์เป๋นตุ่มหมึน ตายาบ่มุด

ตุ๊กข์ในฮ่มผ้า มันคัน

ตุ๊กข์มวลหมู่นี้ ตี่ว่าฉก๋รรจ์

บ่เต่าเตียมตัน เต่าตุ๊กข์ตั๋วข้า

ตุ๊กข์ตี่เป๋นครู อยู่ก๋องทัพหน้า

ปลูกฝังปั๋ญญา ความคิด

สอนลูกสอนหลาน เก่งกล้ามีฤทธิ์

หื้อคิดฮ่ำสร้าง ความดี

ฮักปี่ฮักน้อง ฮักศักดิ์ฮักศรี

ย้าม้ายาอี บ่ดีเข้าใกล้

เหตุก๋ารณ์ขับจ๋ำ ค่ำข้าเยียะใบ้

ละอ่อนเมืองไทย เดี๋ยวนี้

อุตส่าห์สั่งสอน วิงวอนกล่าวจี๊

หื้อเว้นจากห้อง อบาย

หุมแต่งตั๋วโป๊ ปี่น้องตังหลาย

ตึงยิง ตึงจาย เสพกิ่นยาบ้า

นี้แหละป่อเหย อาวอาน้าป้า

ตี่ตั๋วครูมา นั่งตุ๊กข์

ละอ่อนสมัย ไอทีล้ำยุค

ซิ่งรถเครื่องเหล้น ตวยตาง

เมาเหล้าแล้วเพ้อ ตุ๊บขวดเฮี่ยกล๋าง

ถนนหนตาง เป๋นต๋าดีหย้าน

เดือดเนื้อฮ้อนใจ๋ ปี่น้องจาวบ้าน

กับอันธพาล อ่อนน้อย

อดสาฝึกฝน เป็นคนเรียบร้อย

ตึงบ่อยู่ถ้อย ฟังกำ

หมู่ครูเลยตุ๊กข์ ก้มหน้าฮับก๋รรม

อู้เรื่องศีลธรรม ละอ่อนบ่สู้

เลยมาไขจ๋า วาตาเล่าอู้

ว่าหัวอกครู ก็ตุ๊กข์

ลูกศิษย์ไผมัน แฟชั่นล้ำยุค

บ่กลั๋วบ่หย้าน ครูบา

เล่าค่าวความตุ๊กข์ ตุ๊กข์แหน้นตุ๊กข์หนา

ขอกราบวันตา จบไว้เต่าอี้… ๆ

ผู้ประพันธ์ ครูอ้วน ขันทะวงศ์

น.ธ.เอก ป.ธ.5

โรงเรียนพญาลอวิทยาคม อำเภอจุน จังหวัดพะเยา